Nieuws
Organiseren van samenhang
Het PON – Telos, 1 juni 2026
Er is behoefte om maatschappelijke opgaven anders aan te pakken: opgaven niet los van elkaar bekijken, maar in samenhang, met oog voor de mensen om wie het gaat. Niet alleen kijken naar beschikbare ruimte, maar ook naar leefbaarheid, sociale samenhang, bereikbaarheid en draagvlak, voor huidige én toekomstige inwoners. Brede welvaart als kompas, kortom. Maar hoe krijgt dat vorm in de praktijk? In dit magazine lees je over drie mooie voorbeelden:
- hoe het staat met het aanbod en de toegankelijkheid van cultuurbeoefening in kleine kernen van Utrecht, en hoe dat zich verhoudt tot de behoeften die er zijn
- ambtenaren, beleidsmedewerkers en strategen van gemeente Bergeijk gingen aan de slag met de vraag ‘Hoe ontwikkel je een nieuwe wijk vanuit het perspectief van brede welvaart?’
- het belang van strategische verkenningen: hoe geef je politieke partijen op basis van brede-welvaartdata een stevig fundament om tot weloverwogen keuzes te komen voor de langere termijn?
‘Volksvertegenwoordiging nodig bij regionale samenwerking’
Binnenlands Bestuur, 18 mei 2026
Gemeenten werken in honderden samenwerkingsverbanden, maar gemeenteraden hebben daar in de praktijk nauwelijks grip op, stelt promovendus Rob de Greef. Door deze ‘vierde bestuurslaag’ zonder directe democratische legitimatie kunnen ingrijpende besluiten worden genomen zonder dat inwoners via verkiezingen invloed hebben. De Greef pleit daarom voor rechtstreeks gekozen vertegenwoordiging wanneer zware bevoegdheden regionaal worden belegd, bijvoorbeeld via kleinere provincies of nieuwe gewesten.
De stille opmars van Europese stedennetwerken: tussen poldermacht en de valkuil van wildgroei
RO Magazine, 8 mei 2026
Sinds Nederland in 2016 de Urban Agenda for the EU aanjoeg, zijn steden van de zijlijn naar de Brusselse tekentafel verhuisd. In dit groeiende speelveld van partnerschappen en stedennetwerken ontstaat een unieke vorm van ‘Europees polderen’ die leerzame praktijklessen oplevert en deuren opent naar meer invloed op Europese regelgeving en financiering. Terwijl de betekenis van deze samenwerking groeit, waarschuwen betrokkenen voor de schaduwzijde van het succes: een onstuitbare wildgroei aan samenwerkingen die drukt op de capaciteit van steden.
Het handelingsrepertoire bij het Rijk versterken voor opgaven in de leefomgeving
PBL, 21 april 2026
De uitdagingen in de leefomgeving zijn onverminderd groot, complex en urgent. Om ze aan te gaan is het nodig dat de overheid beter over grenzen heen leert werken, de lange termijn centraal stelt en richting geeft aan systeemverandering. Het PBL/VU-rapport Werken aan Transformatie laat zien wat ambtenaren kunnen doen. Het rapport biedt de ambtelijke top concrete aanknopingspunten om te kunnen sturen op structuur, – en cultuurveranderingen die het transformatiegericht werken binnen het Rijk kunnen versterken. Denk bijvoorbeeld aan de inzet op duurzame interbestuurlijke arrangementen.
Powerport en Moerdijk: wanneer nationale regie een dorp raakt
RO Magazine, 24 maart 2026
Het nationale project Powerport Moerdijk vraagt zoveel ruimte voor energie en industrie infrastructuur dat zelfs verplaatsing van het dorp Moerdijk in beeld komt. Door versnipperde besluitvorming en losse participatietrajecten ontstaat grote onzekerheid en frustratie bij inwoners en lokale bestuurders. De kwestie groeit uit tot een landelijke discussie over hoe nationale belangen zich verhouden tot leefbaarheid, rechtvaardigheid en zeggenschap in lokale gemeenschappen. Lees meer over Powerport en Moerdijk: wanneer nationale regie een dorp raakt
Bestuurlijk schaakbord
RO Magazine, 16 maart 2026
Bestuurders moeten ruimtelijke keuzes maken terwijl informatie vaak onzeker of onvolledig is. Door risico’s scherp in beeld te brengen, projecten te faseren en bestuurlijke rust te bewaren, kunnen zij toch verantwoord handelen. Uiteindelijk draait het om regie nemen in onzekerheid: stappen zetten zonder volledige duidelijkheid, maar wel met duidelijke kaders en analyses.
Balans tussen bestuurlijke daadkracht en democratische participatie
BPD, 4 maart 2026
De woningnood vraagt om snelheid, maar botst regelmatig op maatschappelijke weerstand en juridische procedures. Bezwaarprocedures vertragen woningbouw soms met jaren en drijven de kosten voor bouwers en ontwikkelaars op. Hoe bewaak je de balans tussen bestuurlijke daadkracht en democratische participatie? De sleutel is wederkerigheid, betogen Niels Koeman, specialist Ruimtelijk Ordeningsrecht, en Hans Boutellier, hoogleraar Polarisatie en Veerkracht.
Raad van State: provincie te snel met aanwijzing woonverdeling Ridderkerk
Stadszaken, 25 februari 2026
Deelname aan een regionaal woonruimtebemiddelingssysteem is vrijwillig. Pas na een zorgvuldige inhoudelijke behandeling van een bezwaar kan de provincie als ultimum remedium verplichte deelname opleggen. Dat oordeelt de Raad van State in een zaak van de gemeente Ridderkerk tegen Zuid-Holland. De provincie had een aanwijzing afgegeven aan Ridderkerk, maar die heeft de Raad van State geschorst. Lees meer over Raad van State: provincie te snel met aanwijzing woonverdeling Ridderkerk
Handreiking voor overheden: omgevingsprogramma water en bodem sturend
WaterForum Nieuws, 20 februari 2026
Om te onderzoeken hoe overheden tot samenhangende maatregelen rond water en bodem kunnen komen om de leefomgeving te beschermen en te ontwikkelen, hebben twee hogescholen praktijkgericht onderzoek verricht. De ontstane handreiking moet helpen bij complexe ruimtelijke opgaven met behulp van een interbestuurlijk omgevingsprogramma, waarin water en bodem een sturende rol hebben.
Gevolgen coalitieakkoord voor gemeenten in beeld
VNG, 6 februari 2026
De VNG heeft het coalitieakkoord uitgebreid geanalyseerd en inzichtelijk gemaakt wat de plannen per beleidsterrein betekenen voor gemeenten. Positief is dat de coalitiepartijen de samenwerking met medeoverheden willen versterken. Toch valt op dat bepaalde ambities onvoldoende zijn onderbouwd.
Coalitieakkoord: gebruik de kracht van steden
G40-stedennetwerk, 2 februari 2026
Het coalitieakkoord ‘Aan de slag’ laat zien dat D66, CDA en VVD het samenwerken aan belangrijke maatschappelijke opgaven hoog op de agenda zetten. Opgaven waar G40-steden en hun regio’s dagelijks aan werken. Er liggen stevige ambities voor de aanpak van stikstof, netcongestie en woningbouwontwikkeling. Ook is er meer oog voor investeren in economie, onderwijs en duurzame energie als basis voor een sterk Nederland.
Gemeenten en provincies zien perspectief in regeerakkoord
Binnenlands Bestuur, 31 januari 2026
Gemeenten en provincies reageren overwegend positief op het nieuwe regeerakkoord. Ze zien erkenning voor lokale opgaven en meer ruimte voor samenwerking met het Rijk. Tegelijk waarschuwen ze dat goede uitvoering alleen lukt met tijdige afstemming en voldoende middelen. Provincies benadrukken dat maatwerk en gebiedsgericht werken cruciaal blijven.
Coalitie zet in op relatieherstel met gemeenten
Binnenlands Bestuur, 30 januari 2026
De coalitie belooft een duidelijke koers richting beter relatieherstel met gemeenten. Medeoverheden worden vanaf het begin betrokken bij nieuw beleid, er komen meerjarige en betrouwbare afspraken en uitvoeringstoetsen moeten voorkomen dat taken zonder middelen worden overgeheveld. De coalitie wil de ‘polder’ en het overleg met decentrale overheden herstellen na jaren van verslechterde samenwerking. Wethouders zien ambitie, maar missen nog concrete handvatten en waarschuwen voor micromanagement.
Nieuwe interbestuurlijke samenwerking energiesysteem op contouren vastgesteld
IPO, 22 december 2025
Rijk, provincies, gemeenten, waterschappen en netbeheerders kiezen ervoor om komend jaar een nieuwe, integrale werkwijze in de praktijk te toetsen en waar nodig verder te verfijnen. Daarbij worden ze ondersteund door een nieuw nationaal Programma Energiesyteem in oprichting. In december heeft het Bestuurlijk Overleg Klimaat en Energie hiervoor de contouren vastgesteld van een nieuwe interbestuurlijke samenwerking aan het energiesysteem van de toekomst. Vanuit het nieuwe nationale programma in oprichting worden de pilots ondersteund. De tijdelijke samenwerking rondom ISA (Interbestuurlijke Samenwerkingsagenda) is hiermee afgerond. Dan begint ook de transitiefase van de samenvoeging van de drie nationale programma’s tot één nieuw programma. Op 1 januari 2027 zal het Nationaal Programma Energiesysteem officieel van start gaan.
Ruimte en de regio: analyse van gemeentelijke samenwerkingen
VNG, 12 december 2025
Gemeenten voeren ruimtelijke opgaven steeds meer uit vanuit regionale samenwerkingen. Daarbij gaat het om woningbouw, energietransitie, inrichting van de fysieke leefomgeving en klimaatopgaven. De VNG heeft daarom een analyse gemaakt van ruimtelijke regionale samenwerking.
Recept voor minder zure interbestuurlijke relaties
Binnenlands Bestuur, 29 november 2025
Overheidslagen moeten investeren in meer onderlinge ontmoetingen, zowel formeel als informeel – alsook tussen bestuurders en ambtenaren. Met een reeks warme aanbevelingen aan het rijk en de decentrale overheden hoopt de Studiegroep Interbestuurlijke Verhoudingen dat die elkaar minder naar het leven staan. “Als er ooit urgentie was om samen de maatschappelijke opgaven op te pakken, is het nu wel.”
Gemeenten steeds actiever met internationaal beleid
VNG, 6 november 2025
Het internationale beleid van Nederlandse gemeenten is sinds de jaren ’50 sterk gegroeid. Wat begon met kleinschalige initiatieven, is uitgegroeid tot een vaste pijler in het beleid van veel gemeenten, gericht op het behalen van lokale en regionale belangen.
Staat van regio’s en steden 2025: waar staan we en wat moet er gebeuren?
Comité van de Regio’s, 13 oktober 2025
Het rapport State of Regions and Cities in the EU 2025 benadrukt dat effectieve lokale samenwerking tussen gemeenten, regio’s, nationale overheden en de EU cruciaal is om grote transities (klimaat, energie, demografie, wonen) het hoofd te bieden. Het pleit voor multilevel governance, waarin lokale en regionale overheden niet alleen uitvoerders zijn, maar mede vormgevers van beleid. Decentrale samenwerking via het cohesiebeleid versterkt veerkracht, territoriale samenhang en het draagvlak voor Europese keuzes, terwijl verdere centralisatie en nationalisering juist risico’s opleveren.
Agenda voor goed bestuur
Ministerie van BZK, 27 juni 2025
In juni 2025 presenteerde minister Judith Uitermark (BZK) de Agenda voor goed bestuur, als voortzetting en herijking van de Actieagenda Sterk Bestuur uit 2024. De agenda legt sterker de nadruk op een dienstbare overheid die aansluit bij de leefwereld van inwoners, op de uitvoerbaarheid en financierbaarheid van beleid, op betere interbestuurlijke samenwerking en op versterking van de democratie en de positie van decentrale volksvertegenwoordigers.
Regionaal samenwerken: de toon bepaalt de muziek
Platform31, 19 juni 2025
Kennis en capaciteit over de warmtetransitie delen, werkt beter als gemeenten zich collectief eigenaar voelen van het samenwerkingsverband. Ook een gedeelde cultuur of historie helpt. Over wat werkt en wat niet, komen Adriaan de Jonge van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) en Peter Derk Wekx van het Nationaal Programma Regionale Energiestrategie (NPRES) aan het woord. Zij delen hun kennis over het bundelen van capaciteit en expertise via flexpools en andere regionale samenwerkingsmodellen.
Ruimtelijk Arrangement Rijk – Provincie Flevoland
Rijksoverheid, 12 juni 2025
De provincie heeft met het Rijk hebben we afspraken gemaakt over grote ruimtelijke uitdagingen in Flevoland én Nederland. Deze afspraken staan in het document ‘Ruimtelijk arrangement’. Het Ruimtelijk Arrangement is een set van wederkerige bestuurlijke afspraken tussen Rijk en de provincie Flevoland, over een periode van meerdere jaren. De afspraken gaan over de ruimtelijke vertaling van nationale en regionale maatschappelijke opgaven en de ordening en de inpassing daarvan. Denk aan De afspraken het creëren van genoeg ruimte voor woningen, energie, water en defensie.
Kamerbrief Decentrale ontwikkeling van het energiesysteem
Rijksoverheid, juni 2025
Verschillende ministeries (zoals IenW en VRO), medeoverheden (zoals gemeenten en provincies), netbeheerders en maatschappelijke partners gaan gezamenlijk werken aan de uitwerking en uitvoering van het energietransitiebeleid. Deze samenwerking gebeurt binnen het kader van de Interbestuurlijke Samenwerkingsagenda (ISA), waarin afspraken en kaders worden vastgelegd voor de intensieve samenwerking en afstemming. Er komt per 1 januari 2026 een nieuw nationaal programma voor het energiesysteem. Dit programma moet onder andere de rollen en verantwoordelijkheden van bestaande regionale structuren zoals RES-regio’s en energyboards overnemen, en de regionale samenwerking versterken. De minister wil hiermee de efficiëntie te vergroten, de administratieve lasten voor lokale overheden te verminderen en verdere bureaucratische lagen te voorkomen.
In dienst van de toekomst-een handreiking voor transformatiegericht beleid
AWTI, april 2025
Met goed afgestemde combinaties van beleidsinstrumenten kan de overheid de noodzakelijke maatschappelijke veranderingen bewerkstelligen. In ‘In dienst van de toekomst – een handreiking voor transformatiegericht beleid’ adviseert de AWTI over elementen van een overzichtelijke en samenhangende transformatiegerichte beleidsmix en bijbehorende governance. Ook bevat de handreiking een stappenplan en tool voor beleidsmakers om aan de slag te gaan met het vormgeven van transformatief beleid. Het is een vervolg op het advies ‘In dienst van de toekomst – Van optimalisatie naar transformatie’ uit 2023.
