- kennisvanstadenregio
- Kennisdossiers
- Kennisdossier Economische veerkracht
- Schaarste, economische weerbaarheid en strategische autonomie
Contact
Femke Veerman
Schaarste, economische weerbaarheid en strategische autonomie
Schaarste en geopolitieke onzekerheid stellen steden en regio’s voor nieuwe economische keuzes. Niet alles kan overal: ruimte, energie, personeel, grondstoffen en milieuruimte zijn beperkt. Tegelijkertijd willen Nederland en Europa minder afhankelijk worden van risicovolle productieketens en landen buiten Europa. Economische weerbaarheid en strategische autonomie worden daardoor steeds belangrijker onderdelen van het economisch beleid.
De gevolgen verschillen per stad en regio. De economische structuur, aanwezige sectoren en internationale verbindingen bepalen waar kwetsbaarheden liggen, maar ook waar kansen ontstaan. Steden en regio’s kunnen afwegen welke sectoren en bedrijven van strategische, economische en maatschappelijke waarde zijn, welke regionale ecosystemen zij willen versterken en welke randvoorwaarden daarvoor nodig zijn. Daarbij staan zij voor de keuze om zich te specialiseren in strategische sectoren of juist in te zetten op een diverse en daarmee mogelijk weerbaardere economie. Maatwerk is essentieel, omdat afhankelijkheden, noodzakelijke aanpassingen en economische gevolgen sterk verschillen per regio en bedrijfstak.
Op deze pagina in het kennisdossier geven we een overzicht van relevante nieuwsberichten en (onderzoeks)publicaties over schaarste, economische weerbaarheid en strategische autonomie. Daarbij besteden we specifiek aandacht aan de betekenis hiervan voor het economisch beleid van steden en regio’s.
Publicaties en onderzoek
Goedkope Chinese import kan Nederlandse afhankelijkheid en kwetsbaarheid vergroten
Rabobank, 21 augustus 2026
China is met 12 procent van de goederenimport (2024) na Duitsland de tweede leverancier van Nederland, en de import verschuift van consumptiegoederen naar industriële producten en halffabricaten zoals elektronica, batterijen, zonnepanelen en chemie. Volgens RaboResearch is de Nederlandse chemische industrie sinds begin 2022 met ongeveer 25 procent gekrompen en is Nederland voor 3,6 procent van de directe chemische inputs afhankelijk van China, meer dan de meeste Europese landen. Problemen ontstaan wanneer het aanbod bij één land concentreert en eigen productiecapaciteit verdwijnt.
Vastgoed juli 2026: sterke start, onzekerder speelveld
Rabobank, 15 juli 2026
Rabobank signaleert dat de vastgoedmarkt in 2026 te maken heeft met toenemende onzekerheid door geopolitieke spanningen, inflatie en renteontwikkelingen. Tegelijkertijd blijft de vraag naar kwalitatieve locaties groot. Het rapport benadrukt dat overheidsbeleid een belangrijke rol speelt bij het mogelijk maken van investeringen in onder meer woningbouw, verduurzaming en herontwikkeling. Duidelijke en voorspelbare randvoorwaarden zijn daarbij volgens Rabobank essentieel. Daarnaast neemt het belang van gebruikers verder toe: bereikbaarheid, flexibiliteit, comfort en energieprestaties bepalen steeds sterker welke locaties en gebouwen aantrekkelijk zijn. Voor kantoren vertaalt dit zich in een groeiende vraag naar hoogwaardige en toekomstbestendige werkomgevingen. Voor bedrijfsruimten en logistiek vormen netcongestie, schaarste aan bedrijventerreinen en milieubeperkingen belangrijke belemmeringen, waardoor herontwikkeling en intensiever gebruik van bestaande locaties steeds belangrijker worden.
Kritieke Grondstoffenlijst vastgesteld, snellere uitvoering Grondstoffenstrategie
Ministerie van EZK, 7 juli 2026
Het kabinet heeft de eerste Nederlandse Kritieke Grondstoffenlijst vastgesteld, met 17 grondstoffen met hoge leveringsrisico’s, zoals lithium, kobalt, zeldzame aardmetalen en wolfraam. Selectiecriteria waren onder meer een aandeel van meer dan 65 procent van het wereldaanbod in één land met zwakke governance en de blootstelling van Nederlandse sectoren. Daarnaast zijn zeven routekaarten opgesteld voor onder meer batterijen, zonnepanelen, offshore wind en elektrolysers om circulariteit en weerbaarheid te vergroten.
Strategische autonomie vraagt om regio- en bedrijfstakspecifiek beleid
PBL, 16 juni 2026
In deze policybrief onderzoekt het PBL hoe Nederland en Europa minder afhankelijk kunnen worden van producten, grondstoffen en productieketens van buiten Europa. Het PBL laat zien dat de gevolgen van geopolitieke ontwikkelingen en veranderende internationale handelsrelaties niet in alle regio’s hetzelfde zijn. De economische structuur van een regio bepaalt in belangrijke mate hoe kwetsbaar bedrijven zijn voor verstoringen in internationale productieketens. Strategische autonomie vraagt daarom om beleid dat aansluit bij de kenmerken van regionale economieën en aanwezige sectoren. Voor gemeenten en regio’s betekent dit dat economische ontwikkeling, innovatiebeleid en investeringen in sleutelclusters steeds meer in samenhang moeten worden bekeken. Het rapport biedt daarmee aanknopingspunten voor beleidsmakers die werken aan de economische weerbaarheid, concurrentiekracht en toekomstbestendigheid van hun regio.
