Wat is het? Definitie

Definitie

Hoewel er geen eenduidige definitie van ‘impact ondernemen’ is, is het wel mogelijk om de plaats op het spectrum van ondernemingen te schetsen. Aan de ene uiterste zijde van dat spectrum vindt men de ondernemingen die volledig bestaan om financiële winst te maken; ze hebben daarbij geen enkel oog voor het welzijn van mens of natuur. Aan de andere uiterste zijde vindt men ideële organisaties die uitsluitend bestaan om maatschappelijke of ecologische problemen aan te pakken; zij financieren hun activiteiten volledig met geefgeld, zoals donaties.

In dat – enigszins karikaturale – spectrum bevinden impactondernemingen zich ongeveer in het midden. ‘Ongeveer’, want het blijft een spectrum: ook in dat midden is er nog veel variatie.

Sociaal ondernemen of impact ondernemen?

De term ‘impact ondernemen’ is relatief recent; in de jaren ‘10, toen deze beweging in Nederland een serieuze groei doormaakte, werd nog vooral gesproken over ‘sociaal ondernemen’. Het gebruik van de nieuwe term is vooral pragmatisch: ‘sociaal ondernemen’ wordt in Nederland door veel partijen geassocieerd met arbeidsparticipatie en niet met maatschappelijke doelstellingen op het gebied van bijvoorbeeld duurzaamheid of circulariteit. Om van die associatie af te komen en bredere impactgebieden aan te duiden, wordt steeds vaker gesproken van ‘impact ondernemen’.

Hiermee wijkt Nederland internationaal gezien enigszins af, want in de landen om ons heen is ‘sociaal ondernemen’ veel gangbaarder. Vanuit de Europese Commissie is er dan ook een internationaal geaccepteerde definitie van de term ‘social enterprise’:

• Onderneemt allereerst vanuit een maatschappelijke missie (impact first).
• Maakt impact als zelfstandige onderneming die een dienst of product levert.
• Heeft een verdienmodel.
• Ziet winst als middel, niet als doel.
• Is transparant en eerlijk naar iedereen.
• Is sociaal in de wijze waarop de onderneming wordt gevoerd.
• Baseert bestuur en beleid op gelijke invloed van alle betrokkenen.

Deze definitie wordt gehanteerd door onder meer Social Enterprise NL, de in 2011 opgerichte netwerk- en lobbyorganisatie voor sociale ondernemingen, en vormt de basis van de Code Sociale Ondernemingen, een breed erkend register van sociale ondernemingen. Ook de SER heeft een Nederlandse definitie geformuleerd, weliswaar met de Europese definitie als basis, maar op twee punten afgezwakt: de SER ziet de “expliciete beperking van de mogelijkheid om winst uit te keren en expliciete eisen betreffende inclusief bestuur en governance […] niet als noodzakelijke gezamenlijke kenmerken van sociale ondernemingen”.

Ook tussen deze twee definities is dus nog een scheidslijn mogelijk: enerzijds de onderneming die vooral met een product of dienst impact wil maken, anderzijds de sociale onderneming die deze missie ook doorvoert in de eigen bedrijfsvoering en governance.